Arytmia serca jest zaburzeniem pracy mięśnia sercowego, zazwyczaj objawiającym się przyspieszeniem bicia, zwolnieniem lub nieregularnym biciem. Czasami arytmia jest problemem banalnym, jednak często związana jest z wieloma chorobami, które znacznie zagrażają życiu.
Zazwyczaj arytmia spowodowana jest chorobą niedokrwienną serca, chorobą zastawek serca, nadciśnieniem tętniczym, zwyrodnieniem serca, wadami serca wrodzonymi, zaburzeniami poziomu elektrolitów we krwi, przedawkowaniem leków. Arytmia w groźniejszej formie może powstawać także genetycznie- kanałopatie.

Rodzaje arytmii serca

Arytmia może przyjąć formę napadową, która pojawia się okresowo lub długotrwałą, utrzymującą się przez długi okres czasu. Wraz z wiekiem zwiększa się ryzyko powstania arytmii. Jest ono znacznie większe u osób, które związane są z tak zwanymi czynnikami ryzyka:

  • Palenie tytoniu, także palenie bierne
  • Nadciśnienie tętnicze
  • Cukrzyca
  • Podwyższony cholesterol
  • Choroby serca u członków rodziny (rodzice, rodzeństwo)

budowa-serca

Czynniki, które mają wpływ na pracę serca i mogą być mylone z arytmią

Serce u zdrowego człowieka pracuje miarowo z częstością 60-100 uderzeń na minutę. U osób zdrowych wykonuje około 60 uderzeń na minutę w spoczynku, a przy niewielkim wysiłku fizycznym około 100 uderzeń. Gdy osoba wykonuje duży wysiłek fizyczny serce może bić nawet 180 razy na minutę i więcej.

U osób, które uprawiają sport serce może pracować wolniej i uderzać 40-50 razy na minutę w spoczynku. Taka praca serca jest jak najbardziej prawidłowa, a często jest mylona z arytmią. Na czynności serca mają wpływ również przyjmowane leki np. beta-blokery, antagoniści wapnia (często stosowane w leczeniu chorób serca). Niektóre mogą powodować zwolnienie pracy serca, a inne przyspieszać ją (leki rozkurczające oskrzela).

Najczęstsze postacie arytmii serca to:

Dodatkowe skurcze komorowe serca, które są najczęstszą formą arytmii serca. Ich częstotliwość zwiększa się wraz z wiekiem i ze stopniem uszkodzenia mięśnia sercowego. Występują zazwyczaj w ilości nie większej niż 200 uderzeń na dobę, ale mogą wzrastać pod wpływem stresu, przyjmowanych leków, zaburzeń elektrolitowych. Często nie są zauważalne, choć niektóre osoby czują je dość dotkliwie. Mogą pojawiać się w postaci zamierania, przestawania czy niemiarowości serca, silnego jego bicia, kłucia w okolicy serca.

Dodatkowe skurcze nadkomorowe – Są drugą w kolei najczęściej spotykaną arytmią serca. Również częstość zwiększa się wraz z wiekiem i występują w niewielkiej ilości, zazwyczaj 100-200 na dobę. Ich ilość wzrasta zazwyczaj pod wpływem stresu, emocji, przyjmowania używek i leków. Zwykle nie są zauważalne, choć niektóre osoby odczuwają niemiarowość serca, uczucie zamierania bicia. Mogą wystąpić zawroty głowy, osłabienie, omdlenia, nudności.

Tachykardia zatokowa – Pojawia się pod wpływem emocji, bodźców chorobowych (gorączka, anemia, odwodnienie, niedociśnienie, niewydolność serca, nadczynność tarczycy, stany zapalne, zator płucny, lęk, zaburzona regulacja układu nerwowego, nieprawidłowe funkcjonowanie węzła zatokowego, guz chromochłonny. Może być także skutkiem działania dużej ilości kofeiny, alkoholu lub efektem ubocznym niektórych przyjmowanych leków. Zazwyczaj przebiega bezobjawowo, ale może powodować uczucie kołatania serca, duszności, bóle, zawroty głowy, omdlenia.

Bradykardia – Zwolnienie pracy serca u osób dorosłych, zazwyczaj poniżej 50-60 na minutę. Związana jest z zaburzeniami funkcji i uszkodzeniem rozrusznika czyli węzła zatokowego. Może także być związana z zaburzeniami przewodzenia elektrycznych impulsów w sercu. Powodowana jest przez chorobę niedokrwienną serca, wady serca, kardiomiopatię, stosowane leki, narkotyki, toksyny. Występuje stale i napadowo, a także może ustępować całkiem w czasie wysiłku fizycznego. Przebiega bezobjawowo lub powoduje mroczki przed oczami, zawroty głowy, omdlenia, objawy niewydolności serca i nietolerancji wysiłku, kołatania serca.

Migotanie przedsionków – Jest chaotyczną i bardzo szybką czynnością elektryczną przedsionków serca (zazwyczaj 350-700 na minutę). Powoduje zastój w pompowaniu krwi do komór, dlatego migotanie zmniejsza objętość krwi nawet o 20-30%. Powstaje zazwyczaj na skutek nadciśnienie tętniczego, wad serca, choroby niedokrwiennej, zapalenia serca, nadczynności tarczycy, chorób płuc, nadmiernego spożywania alkoholu i leków, zaburzeń elektrolitowych, infekcji, napięcia układu nerwowego. Zazwyczaj nie powoduje objawów, ale u niektórych osób występują: uczucie szybkiej nieregularnej czynności serca, silnego bicia serca, osłabienie, zawroty głowy, nudności, omdlenia.

Częstoskurcz nadkomorowy i komorowy
– Nieprawidłowy rytm serca o częstości ponad 100/ minutę. Powstaje poprzez zaburzenie elektrycznych mechanizmów w przedsionkach serca i części układu bodźcowo-przewodzącego. Może występować bez żadnej choroby lub być spowodowany nadciśnieniem tętniczym, napięciem układu nerwowego, chorobami płuc, chorobą niedokrwienną serca, zapaleniem serca, wadami serca, piciem alkoholu, spożywaniem niektórych leków itp. Objawy nie zawsze występują, ale jeśli występuje on często można zaobserwować: uczucie szybkiej, silnej czynności serca, zmęczenie, osłabienie organizmu, zawroty głowy, omdlenia.

Arytmia serca – badania

U każdej osoby, u której stwierdza się lub podejrzewa arytmię serca konieczne jest poznanie przyczyny powstania tej choroby. Oprócz dokładnego badania lekarskiego, jest wymagane wielokrotne powtarzanie badanie EKG. W celu oceny stanu serca i stanu płuc wykonuje się dodatkowe badania: RTG i ECHO serca. Stosuje się także do skutku EKG metodą Holtera. Badanie to ma na celu uchwycenie napadowych zaburzeń rytmu serca.

badanie-ekg-wykres

Gdy lekarz podejrzewa chorobę niedokrwienną serca konieczne jest przeprowadzenie testu wysiłkowego i koronarografii. U osób, które przyjmują leki moczopędne trzeba sprawdzać poziom elektrolitów, zwłaszcza potasu. Lekarze sprawdzają funkcję nerek poprzez badanie moczu, kreatyninę w surowicy, ponieważ jest to bardzo ważne do ustalenia bezpiecznych dawek przyjmowanych leków.

Gdy wystąpi utrwalone migotanie przedsionków leczone specyfikami przeciwkrzepliwymi konieczne jest okresowe kontrolowanie parametrów krzepnięcia krwi. Gdy częstoskurcze nadkomorowe lub komorowe wciąż nawracają należy skonsultować się w specjalistycznym ośrodku kardiologicznym z lekarzem w celu zakwalifikowania do badania elektrofizjologicznego.

Leczenie arytmii serca

Podjęcie leczenia oraz jego intensywność i rodzaj zależy głównie od typu zaburzenia rytmu serca, a także od występujących objawów i konsekwencji. Lekarz w pierwszej kolejności stwierdza czy arytmia przyjęła formę łagodną, potencjalnie złośliwą czy złośliwą.

Arytmia poddaje się skutecznemu leczeniu gdy u jej podłoża jest usuwalna przyczyna (choroba niedokrwienna, choroba zastawek, nadciśnienie tętnicze i inne). Ważną kwestią jest zmiana stylu życia (prawidłowa dieta, utrzymanie stałej wagi, zaprzestanie palenia tytoniu, także biernego, leczenie cukrzycy, nadciśnienia, podwyższonego cholesterolu i innych).

Leki najczęściej stosowane w leczeniu arytmii:

  • Amiodaron – może wywoływać wiele działań ubocznych
  • Beta-blokery – choroba niedokrwienna, nadciśnienie tętnicze
  • Antagoniści wapnia – niewiele skutków ubocznych
  • Propafenon – migotanie przedsionków
  • Glikozydy – u osób z szybkim migotaniem

Leczenie zabiegowe arytmii serca to najczęściej kardiowersja elektryczna, leczenie zabiegowe choroby niedokrwiennej serca, operacje zastawek serca, ablacja RF, wszczepienie rozrusznika serca albo kardiowertera-defibrylatora.